Jan Kooijman

Buitenlandse gevangenissen: Hollanders in de cel

De titel dekt de lading: in Buitenlandse gevangenissen: Hollanders in de cel reist Jan Kooijman de wereld over om de verhalen van Nederlandse gevangenen te vertellen.

De belangrijkste vraag eerst: wáár moeten we vooral níet worden opgepakt?
"Panama. Het is er ongelooflijk vies en ze zitten met twintig man in één cel. Meerdere gevangenen hebben medische zorg nodig, maar er wordt niet naar ze omgekeken. Het is een getto, gevaarlijk en één grote rotzooi. Maar dat is het in alle gevangenissen die ik heb bezocht. De bewaking is vaak corrupt; hoeveel geld je hebt, bepaalt je leefgenot. En als buitenlander sta je al met 2-0 achter, omdat je uit het buitenland komt én omdat je de taal niet spreekt. Dan kun je alleen op brute kracht proberen te overleven. Ik hoorde verhalen over verkrachtingen en zelfs over mannen die zichzelf aanbieden in ruil voor bescherming.”

Wat kunnen we van het programma verwachten?
"Ik portretteer Nederlanders die om welke reden dan ook in het buitenland in de gevangenis terecht zijn gekomen. De meesten voor drugssmokkel – er al dan niet ingeluisd. Ik ontmoet gewone mensen die je op straat zo voorbij zou lopen. Ze hebben een fout gemaakt waardoor ze in een levende hel zijn beland, waar ze nog jaren moeten blijven. Hoe leven ze daar? En wat moeten ze doen om te óverleven?”

Wat is jouw rol als presentator?
"Je volgt mij tijdens mijn reis naar de gevangenen en krijgt ook mee wat we onderweg aan problemen tegenkomen. Want wat we van tevoren met instanties hebben afgesproken, blijkt soms ter plekke opeens niet meer te kunnen. De bureaucratie is enorm. Eenmaal binnen ga ik met de gevangene in gesprek, maar ik spreek ook familieleden in Nederland. Het heeft z’n weerslag op het hele gezin. De emoties thuis gaan van verdriet naar teleurstelling en van woede naar wanhoop en angst.”

Hoe makkelijk is het om iemand te portretteren die in een buitenlandse gevangenis zit?
"Het is ingewikkeld. Gelukkig krijgen we hulp van het ministerie van Buitenlandse Zaken en de ambassades. Maar dat neemt niet weg dat de instanties die we in het buitenland nodig hebben niet altijd prettig meewerken. Het cultuurverschil speelt een rol en communicatie is ingewikkeld. Ondanks al die obstakels hebben we wel zeven erg goede portretten weten te maken en kunnen we veel – ook choquerende – dingen laten zien.”

Welk verhaal kwam het hardst bij jou aan?
"Ze kwamen allemaal behoorlijk bij me binnen. Bijvoorbeeld een meisje van twintig dat met haar broer naar Ecuador reisde om vanuit daar drugs te smokkelen naar Nederland. Het ging mis, dat is duidelijk. Maar in de gevangenis voelde ze zich niet zo lekker en bleek ze zwanger. Ze is daar bevallen van een zoontje dat nu al twee jaar bij haar in de gevangenis woont. Je wilt geen kind krijgen en opvoeden in een buitenlandse cel, maar voor haar is haar zoontje ook een geluk bij een ongeluk. Dankzij hem wordt zij meer met rust gelaten door de andere gevangenen. Hij is haar lijfbehoud, ze is veiliger met hem bij zich.”

Eigen schuld, dikke bult?
"Mensen die de fout in gaan, moeten daarvoor worden gestraft. Maar ook al heb je de misdaad heel bewust gepleegd, dan zou ik het beter vinden als je de straf – al is het gedeeltelijk – thuis kunt uitzitten. Want in het buitenland is het echt een hel. Ja, ze hebben een fout gemaakt, maar geloof me: gevangen zitten in het buitenland is een wel erg zware straf.”

Fotografie: William Rutten