Satelliettelevisie glijdt meer richting afgrond: ook gratis ongecodeerd kijken loopt terug

In een tijd waarin kabeltelevisie nog beperkt was, bood de satelliet een ongekend venster op de wereld. Maar de tijden zijn veranderd. Kijken via de satelliet is in Nederland over zijn hoogtepunt en de teruggang lijkt onomkeerbaar.

Cijferbrei

Hoewel harde cijfers ontbreken omdat Canal Digitaal – onderdeel van de Franse mediagigant Canal+ – geen Nederlandse abonneeaantallen openbaar maakt, geven schattingen van toezichthouder ACM en marktonderzoeker Telecompaper een helder beeld. Het aantal abonnees van Canal Digitaal ligt vermoedelijk tussen de 150.000 en 200.000. Dat staat in schril contrast met het topjaar 2011, toen de provider nog de grens van een miljoen abonnees aantikte.

De impact van glasvezel

De belangrijkste oorzaak voor deze daling is de opkomst van glasvezel, dat inmiddels ook in de buitengebieden op grote schaal wordt aangelegd. Voorheen was daar geen snel internet beschikbaar en vormde de schotel de enige optie voor een breed zenderaanbod in hoge kwaliteit. Nog verder terug, in de periode tussen het midden van de jaren '90 en 2005 toen Canal Digitaal nog opereerde onder namen als MultiChoice en Canal+, was satelliet zelfs de enige weg naar digitale beeldkwaliteit.

De opkomst van digitale televisie via de kabel en de distributie van zenders via glasvezel vormden een flinke aderlating. Voorheen gebruikten tv-zenders de satelliet als aanvoersignaal voor kabelnetten en betaalden zij hiervoor aan Canal Digitaal. Toen de overstap naar glasvezelaanvoer werd gemaakt, verloor de provider niet alleen deze inkomsten, maar draaiden de rollen om: Canal Digitaal moest voortaan zelf betalen aan de zenders om deze door te mogen geven.

Veranderende wetgeving

Naast de technologische verschuiving zorgden ook juridische en strategische wijzigingen voor een kantelpunt. Canal Digitaal werd gedwongen te stoppen met het populaire 'Set-top box'-pakket. Voor circa tien euro per maand kon de kijker hiermee de belangrijkste Nederlandse zenders ontvangen.

Dit abonnement verdween om twee redenen. Ten eerste schreef nieuwe regelgeving voor dat een basisabonnement bij een provider uit minimaal dertig zenders moet bestaan. Ten tweede stopte de NPO met het betalen voor satellietdistributie, omdat ook zij hun aanvoersignaal volledig naar glasvezel verplaatsten. Hierdoor werd het aanbieden van een goedkoop instappakket financieel onhoudbaar.

Grenzeloos kijken en recreatie

Hoewel het aantal officiële Nederlandse abonnees is gedaald naar 150.000, zegt dit niet alles over het totaal aantal satelliethuishoudens. Een aanzienlijk deel van de abonnees woont namelijk (deels) in het buitenland. Daarnaast is het recreatieabonnement erg in trek bij eigenaren van campers en caravans, die de dienst slechts een deel van het jaar gebruiken.

Bovendien is er een grote groep kijkers die de satelliet gebruikt voor 'free-to-air' (FTA) kanalen. Grote providers zoals Ziggo, KPN en Odido bieden slechts een fractie van het buitenlandse aanbod aan, terwijl via de satelliet vrijwel alle Duitse en Britse zenders gratis te ontvangen zijn. Ook voor 'cordcutters' blijft de schotel interessant; zij kunnen zonder vast abonnement honderden internationale nieuws- en radiozenders ontvangen om bijvoorbeeld brandhaarden in de wereld op de voet te volgen. Maar ook bij het FFA kijken gooit glasvezel weer deels roet in het eten. Door met name de groei van gebruik van illegale IPTV dat deze vorm van satelliettelevisie ook onder druk.

Kwaliteit onder druk

Ondanks de voordelen van FTA-zenders pakken donkere wolken zich samen boven de satellietsector. Door het teruglopende aantal abonnees dalen de inkomsten voor eigenaar Canal+ Luxembourg (M7 Group). Dit heeft directe gevolgen voor de investeringen in de huur van transponders op de Astra 3-satelliet bij eigenaar SES.

Het gevolg is een vicieuze cirkel: het aantal zenders in de pakketten neemt af en de bandbreedte van de resterende zenders wordt geknepen. Dit leidt tot een zichtbaar lagere beeldkwaliteit, wat de aantrekkingskracht van het medium verder aantast. De focus van Canal+ in Nederland verschuift daarom logischerwijs steeds meer naar IPTV en OTT-diensten (streaming). Hoewel het einde van satelliettelevisie nog niet direct in zicht is, moet de trouwe satellietkijker rekening houden met een toekomst vol wijzigingen en verdere verschraling.