Waarom de ontvangst van DAB+ radio soms tegenvalt: de keerzijde van 'zenderproppen'

Terwijl de industrie DAB+ promoot als de opvolger van FM, blijven veel luisteraars trouw aan de oude vertrouwde frequentie. Hoewel DAB+ het grote voordeel heeft dat er tot wel 18 zenders op één frequentie passen, zorgt deze drukte paradoxaal genoeg voor een slechtere dekking.

Het alles-of-niets principe

Bij FM-ontvangst hoor je het signaal geleidelijk slechter worden; er ontstaat ruis, maar je kunt de zender vaak nog volgen. Bij digitale distributie via DAB+ is het echter 'alles of niets'. Zolang het signaal boven een bepaalde norm blijft, geniet je van een ruisvrije kwaliteit zoals afgesproken tussen de zender en de netwerkexploitant. Zodra het signaal onder die kritieke grens komt, valt het geluid direct weg. Alleen in een heel smal overgangsgebied hoor je het bekende 'hakkelen'. Deze techniek is vergelijkbaar met digitale televisie via de satelliet.

Bandbreedte: De beperkende factor

Net als bij satellietprovider Canal Digitaal worden bij DAB+ veel zenders op één frequentie geplaatst. Bij satelliet (transponder) of kabel (DVB-C) is de beschikbare bandbreedte fors (tot wel 50 Mb/s). Bij DAB+ (mux) is die ruimte echter zeer beperkt: tussen de 864 en 1152 kb/s.

Het 'proppen' van veel zenders in deze kleine ruimte heeft twee grote nadelen:

• Geluidsverlies: Om een geluidskwaliteit te bieden die vergelijkbaar is met FM, is een bitrate van minimaal 96 kb/s nodig. Veel commerciële omroepen zenden echter uit op slechts 48 kb/s. Hoewel geavanceerde soundprocessing dit maskeert voor gebruik in de auto, valt de kwaliteit op een goede geluidsinstallatie thuis genadeloos door de mand.

• Minder robuust signaal: Om toch veel zenders kwijt te kunnen zonder de bitrate extreem te verlagen, wordt er gesleuteld aan de foutcorrectie (FEC).

De rol van foutcorrectie (FEC)

Digitale signalen bestaan uit nullen en enen. De foutcorrectie zorgt ervoor dat de radio een niet-volledig ontvangen bestand zelfstandig kan herstellen. Hoe hoger de beveiliging, des te robuuster het signaal.

Bij DAB+ wordt dit aangeduid met Protection Levels. Om meer zenders op een mux te passen, schakelen providers vaak over van bijvoorbeeld Protection Level 2 naar 3. Hierdoor blijft er meer bandbreedte over voor de zenders, maar wordt het signaal minder stabiel. Waar je voorheen vlekkeloze ontvangst had, zorgt de kleinste storing nu voor het wegvallen van het geluid.

Lokale DAB+: Slachtoffer van eigen succes

Dit probleem speelt momenteel sterk bij de bijna 60 lokale DAB+-netwerken (allotments) in Nederland. Vooral rond grote steden als Amsterdam en Den Haag, en in West-Brabant, zijn deze muxen nagenoeg vol.

In het begin, toen er nog weinig zenders op deze frequenties uitzonden, was het bereik groot. Nu de muxen volstromen en de foutcorrectie is verlaagd om alle zenders te laten passen, is het ontvangstgebied merkbaar gekrompen. Zo ontstaat een vreemde situatie: het commerciële succes van deze netwerken zorgt ervoor dat de zenders in een kleiner gebied te ontvangen zijn, wat uiteindelijk weer nadelig is voor de advertentie-inkomsten.