NPO als melkkoe: zoveel betaalt u maar wat krijgt de publieke omroep?

De publieke omroep krijgt in 2026 een recordbedrag aan belastinggeld: ruim één miljard euro. Maar wat kost de NPO ú eigenlijk per jaar? We rekenden het uit – en kwamen tot een opvallende conclusie. Want u betaalt niet één keer, maar in veel huishoudens twee keer. En wie een lineair tv-abonnement heeft, mag zelfs een derde keer afrekenen.

Een miljard euro belastinggeld

De cijfers liegen er niet om. De totale begroting van de Nederlandse Publieke Omroep komt voor 2026 uit op 1,187 miljard euro. Daarvan komt ongeveer 1,008 miljard euro rechtstreeks uit de schatkist: de zogeheten rijksmediabijdrage van het ministerie van OCW. De rest vult de NPO aan met reclame-inkomsten via de Ster en eigen opbrengsten.

Tel je daar de regionale publieke omroep bij op – 197 miljoen euro, óók betaald uit belastinggeld – dan loopt de totale mediabegroting op tot zo'n 1,3 miljard euro. Allemaal geld dat de belastingbetaler ophoest, of je nu kijkt of niet.

Wat betaalt u per huishouden?

Nederland telt op dit moment ongeveer 8,43 miljoen huishoudens. Verdeel je de landelijke rijksbijdrage daarover, dan kom je uit op afgerond 120 euro per huishouden per jaar. Reken je de regionale omroep mee, dan stijgt dat bedrag naar bijna 143 euro.

Dat lijkt overzichtelijk. Maar hier wringt de schoen, want zo werkt het systeem allang niet meer.

Pijnlijk detail: tweeverdieners betalen dubbel

Het kijk- en luistergeld van vroeger was een vast bedrag per huishouden. Eén adres, één rekening, ongeacht hoeveel mensen er woonden of werkten. Sinds de afschaffing in 2000 loopt de financiering via de inkomstenbelasting. En dáár zit de adder onder het gras.

De bijdrage wordt namelijk niet meer per huishouden geïnd, maar per persoon met een inkomen. Nederland telt ongeveer 13,7 miljoen mensen met een eigen inkomen. Sla je de landelijke rijksbijdrage daarover om, dan betaalt iedere inkomensgenieter gemiddeld zo'n 74 euro per jaar aan de NPO – los van wat de buurman of huisgenoot bijdraagt.

Het gevolg: in een huishouden met twee inkomens wordt die bijdrage dus grofweg twee keer betaald. Samen al snel zo'n 150 euro per jaar, alleen al voor de landelijke omroep. Een alleenstaande met een gemiddeld inkomen – het gemiddelde besteedbaar huishoudinkomen lag volgens het CBS rond de 50.000 euro – draagt één keer bij. Een tweeverdienersgezin met hetzelfde welvaartsniveau per persoon, dubbel zoveel.

Toen versus nu: de inflatiecorrectie

Tijd voor de vergelijking met vroeger. In 1999, het laatste volledige jaar van het kijk- en luistergeld, haalde de Dienst Omroepbijdragen ruim 190 gulden per huishouden op. Omgerekend tegen de officiële eurokoers is dat 86 euro in prijzen van 1999.

Maar geld van toen is niet te vergelijken met geld van nu. Corrigeren we die 86 euro voor de inflatie over de hele periode (een prijsstijging van zo'n 85 procent tussen 1999 en 2026), dan zou het kijk- en luistergeld vandaag neerkomen op ongeveer 159 euro per huishouden.

Opvallend: per huishouden is de NPO via de belasting dus niet duurder geworden. Sterker nog, de 120 euro (landelijk) tot 143 euro (inclusief regionaal) per huishouden ligt geïndexeerd zelfs ónder het oude kijk- en luistergeld. Het echte verschil zit niet in de hoogte van het bedrag, maar in de verdeling en in de zichtbaarheid. Vroeger viel er jaarlijks een rekening op de mat. Nu verdwijnt de bijdrage geruisloos in de belastingaanslag, en betalen werkende huishoudens via twee inkomens.

En dan komt de tv-rekening er nog bovenop

Hier wordt het pas écht wrang. U heeft de NPO al via de belasting betaald. Maar zodra u naar de publieke zenders kijkt via een lineair tv-abonnement bij Ziggo, KPN of een andere aanbieder, betaalt u opnieuw. Het maandbedrag voor dat tv-pakket komt namelijk gewoon bovenop de belastingbijdrage.

Terwijl het ook anders kan. NPO 1, NPO 2 en NPO 3 – plus de regionale zender van uw provincie – zijn in heel Nederland ongecodeerd en dus gratis te ontvangen via de digitale ether (DVB-T2). U heeft daarvoor alleen een geschikte ontvanger en antenne nodig; nieuwere televisies hebben die tuner vaak al ingebouwd. Geen abonnement, geen maandbedrag.

Ook online is de NPO gratis: via NPO Start en de NPO-app kijkt u met een gratis account naar het complete aanbod, live en on demand. Alleen wie kiest voor een betaald lineair tv-pakket, legt voor diezelfde publieke zenders een tweede keer geld op tafel.

Reken het zelf uit: zoveel betaalt ú aan de omroepbijdrage

Wilt u weten wat u zélf jaarlijks aan de publieke omroep kwijt bent? Dat kan met een simpele rekensom. De afschaffing van het kijk- en luistergeld in 2000 werd namelijk gecompenseerd door het tarief van de eerste belastingschijf met 1,1 procentpunt te verhogen. Dat percentage vormt de basis van uw persoonlijke omroepbijdrage.

Pak uw bruto jaarinkomen erbij en volg deze twee stappen:

• Begrens uw inkomen op de eerste schijf. Die loopt in 2026 tot 38.883 euro. Verdient u meer, reken dan met dat maximum. Verdient u minder, neem dan uw eigen inkomen.
• Vermenigvuldig dat bedrag met 1,1 procent. De uitkomst is bij benadering wat u per jaar via de belasting aan de omroep bijdraagt.

Een paar voorbeelden. Bij een inkomen van 25.000 euro betaalt u zo'n 275 euro per jaar. Bij 30.000 euro is dat 330 euro. En wie 38.883 euro of meer verdient, zit aan het maximum van ongeveer 428 euro per jaar. In een huishouden met twee inkomens telt die rekening, net als eerder beschreven, gewoon twee keer.

Betaalt u meer dan de omroep krijgt? Reken maar na

En dan komt de ontnuchterende uitkomst. We zagen dat de overheid omgerekend zo'n 88 euro per inkomensgenieter aan de NPO én de regionale omroep samen uitgeeft. Maar via die 1,1 procent betaalt een gemiddelde werkende al snel drie tot vijf keer zoveel.

Opvallend: het verschil verdwijnt niet naar Hilversum, maar in de algemene schatkist. Tel je de opbrengst van die 1,1 procent over alle inkomensgenieters bij elkaar op, dan komt daar naar schatting zo'n 3,5 tot 4,5 miljard euro per jaar uit, terwijl er nog geen 1,2 miljard euro daadwerkelijk naar de publieke omroep gaat. Met andere woorden: de Staat int onder de noemer 'omroepbijdrage' grofweg drie keer meer dan de NPO en de regionale omroepen ooit te zien krijgen.

Belangrijke kanttekening: die 1,1 procent is allang geen apart geoormerkt potje meer. Sinds 2000 is het verdwenen in de algemene inkomstenbelasting, die sindsdien talloze keren is herzien. De rekensom hierboven is dus een benadering op basis van het oorspronkelijke compensatietarief – geen exacte aanslag. Maar ze laat wel iets fundamenteels zien: u betaalt vrijwel zeker méér 'voor de omroep' dan de omroep van uw geld terugziet. En kiest u vervolgens voor een lineair tv-abonnement, dan legt u voor diezelfde publieke zenders een derde keer geld op tafel – terwijl ze via de ether en online gewoon gratis zijn.