Waarom is illegale IPTV zo populair in Nederland: krijgt bestrijding meer prioriteit?
Voor een paar tientjes per jaar alle zenders, live sport, films en series op één scherm. Dat is de belofte van illegale IPTV. Het is verboden, maar volgens Stichting BREIN gebruikt naar schatting acht procent van de Nederlandse huishoudens het al. In deze schatting dus ruim 650.000 huishoudens. Europees onderzoek komt zelfs uit op 1,4 tot 2 miljoen huishoudens die op de een of andere manier illegaal kijken.
Legaal kijken wordt fors duurder
Wie legaal kijkt, betaalt steeds meer. Volgens Telecompaper steeg de gemiddelde prijs van de zeven grootste streamingdiensten in Nederland in ruim een jaar met 13,3 procent naar 12,80 euro per streamingdienst per maand. In februari 2022 was dat nog 8,30 euro. Een Standard-abonnement bij Netflix kost inmiddels 15,99 euro.
Neem je vier diensten, dan ben je al snel meer dan 50 euro per maand kwijt. Daar komen internet en een tv-pakket bij providers als Ziggo, KPN, Odido nog bij. Bovendien is het aanbod versnipperd over steeds meer apps. Een illegaal IPTV-abonnement bundelt dat allemaal voor een fractie van de prijs.
Dure sportrechten
Sport is misschien wel de grootste prijsopdrijver. De rechten op topcompetities worden steeds duurder en die kosten belanden uiteindelijk bij de kijker. ESPN betaalt volgens meerdere bronnen ongeveer 750 miljoen euro voor vijf seizoenen Eredivisie, tot 2030. Viaplay dat inmiddels op weg is om ingelijfd door DPG Media (Videoland) - met onder meer de Formule 1 - kostte in 2023 nog 15,99 euro per maand en vraagt nu 19,99 tot 21,99 euro voor een maandabonnement. Juist live sport is voor illegale aanbieders een trekpleister. Een wedstrijd wil je live zien en niet morgen. Wie voetbal, Formule 1 en darts wil volgen, moet al snel meerdere abonnementen stapelen. Een IPTV-kastje met alle sportzenders voor een paar tientjes per jaar is dan verleidelijk.
ESPN en de ‘voetbalbelasting’
Die kosten voor de uitzendrechten belanden steeds vaker bij álle tv-kijkers. Sinds 1 juli zitten alle vier de ESPN-zenders standaard in de digitale tv-pakketten van Ziggo. Dat kost iedere tv-klant 2,50 euro per maand extra, ook wie nooit voetbal kijkt. DELTA volgde op 7 september: Basis TV ging van 12,50 naar 15 euro per maand. KPN en Odido houden ESPN als losse optie.
Op fora wordt al langer gesproken over een ‘voetbalbelasting’. Providers mo ESPN een vast bedrag per klant betalen, of die klant nu sport kijkt of niet. Ziggo zegt dat ruim zeventig procent van zijn klanten sport kijkt. Voor de voetbalfan is het gunstig. Alle Eredivisiewedstrijden voor 2,50 euro. Wie geen sport kijkt, betaalt mee zonder er iets voor terug te krijgen waar daadwerkelijk naar gekeken wordt.
Direct gevolg van het prijsbeleid?
Het verband ligt voor de hand, maar hard bewijs is er niet. Er zijn geen betrouwbare Nederlandse cijfers die laten zien dat illegaal kijken meegroeit met de prijzen. BREIN spreekt zelfs van een relatief stabiel percentage. Het lijkt erop dat deze auteursrechtenbescherner bewust of onbewust de kop in het zand steekt. De aanwijzigingen stapelen zich op dat op meer adressen illegaal naar tv- en videocontent wordt gekeken. De brandbrief die NPO, Talpa en DPG Media naar meerdere ministers heeft gestuurd tot de groeiende onrust binnen de markt eveneens aan. Daarnaast maakt het inzichtelijk dat marktpartijen en BREIN niet meer op dezelfde lijn zitten. De huidige aanpak van BREIN wordt naar het blijkt als onvoldoende beoordeeld.
In Zweden daalde het illegale IPTV-gebruik dit voorjaar volgens onderzoeksbureau Mediavision zonder dat streaming daar opvallend goedkoper werd. Mediavision wijst als mogelijke verklaring op de groeiende aandacht voor de banden tussen IPTV en criminaliteit. Ook wordt de eindgebruiker – de kijker dus – niet langer bij voorbaat gevrijwaard voor financiële sancties. Iets dat in Nederland tot heden wel het geval is.
De conclusie is dan ook vrij simpel. Hogere prijzen voor streaming, televisie en sport verlagen de drempel en maken IPTV aantrekkelijker. Maar handhaving, bewustwording en het gemak waarmee je zo’n abonnement regelt, spelen net zo goed een rol.
Illegaal en riskant
Wie illegaal kijkt, maakt inbreuk op het auteursrecht. Gebruikers worden in Nederland niet vervolgd, maar lopen wel risico. Apps kunnen malware bevatten, betaal- en persoonsgegevens kunnen bij criminelen belanden en een vooruitbetaald abonnement is waardeloos zodra de dienst offline gaat. BREIN haalde dit jaar volgens directeur Bastiaan van Ramshorst al meer dan tweehonderd illegale aanbieders offline. Maar dit zijn dan hoofdzakelijk de online verkopers van de abonnementen. En dus niet de servers die de illegale beelden naar de huiskamers brengen.
De dreiging van AI
Een nieuwe troefkaart wordt meer door de contenteigenaren uitgespeeld. Meerdere onderzoekets wijzen er namelijk op dat illegale IPTV gebruikt kan worden voor het verspreiden van gemanipuleerde nieuwsuitingen en nepnieuws. Dit door beelden via illegale servers vertraagd aan te bieden en in de tussentijd met AI te bewerken en wijzigen. Daarbij wordt gewezen op het bewust veroorzaken van onrust. Als de overheden in deze denkwijze meegaan wordt de bestrijding van illegale IPTV van een economisch delict plots een noodzaak van nationale of zelfs Europese veiligheid.
