Wat is Sporadic E?

Bij de ontvangst van radio via de analoge FM-band en het digitale DAB+ treedt soms een wonderbaarlijk verschijnsel op. Onder heel specifieke omstandigheden kan het gebeuren dat radiogolven zich veel verder verplaatsen dan normaal het geval is. De technische naam van dit fenomeen is Sporadic E, en in mindere mate kan het ook voorkomen bij de ontvangst van tv-zenders via DVB-T/T2 ofwel Digitenne. Maar hoe en wanneer treedt Sporadic E op en waarom worden radiohobbyisten er zo enthousiast van?

Reflecterende atmosfeer

Luisteraars die van radio-ontvangst hun hobby hebben gemaakt zeggen wel eens dat er 'condities' zijn. Ze doelen daarbij op het optreden van Sporadic E. Dit bijzondere natuurverschijnsel kan zich tijdelijk en voor een onbepaalde tijd voordoen. Gewoonlijk is de aardatmosfeer transparant voor radiosignalen met hoge frequenties, die rechtstreeks de ruimte ingaan. Radiozenders die zich vanuit de luisteraar gezien achter de horizon bevinden, zijn dan ook niet te ontvangen. Bij Sporadic E worden radiosignalen echter teruggekaatst naar de aarde omdat de atmosfeer soms werkt als een soort spiegel. Dit gebeurt als atomen in de atmosfeer worden geïoniseerd door ultraviolet zonlicht. Signalen die normaal de ruimte in zouden verdwijnen, reflecteren dan op ongeveer honderd kilometer hoogte op de zogenoemde E-laag van de ionosfeer en kaatsen terug naar de aarde. Omdat het fenomeen zich maar af en toe voordoet is het Sporadic E genoemd.

Verre landen

Voor radiohobbyisten zijn tijden met Sporadic E een feestje. Door het weerkaatsen van het signaal zijn radiozenders uit zuidelijke landen als Frankrijk, Spanje, Italië en zelfs het verre Marokko te ontvangen via een gewone autoradio of draagbare radio zonder dure en ingewikkelde antennes. In meer uitzonderlijke gevallen komt het ook voor dat door Sporadic E ethersignalen uit noordelijke landen als Denemarken of Zweden probleemloos te ontvangen zijn.

Stoorsignaal

Voor de hobbyist is Sporadic E interessant, maar de normale radioluisteraar heeft er vooral last van. Normaal is het gebruik van dezelfde frequentie door twee verschillende zendmasten geen probleem als deze masten maar ver genoeg van elkaar staan opgesteld. Door het fenomeen Sporadic E kunnen Nederlandse radiozenders echter worden gestoord of weggedrukt door radiomasten die op duizenden kilometers afstand uitzenden op dezelfde frequentie. In plaats van de Nederlandse zender is dan een kanaal uit het buitenland te horen. Sporadic E komt het vaakst voor op de FM-band. Hoe hoger de frequentie, hoe kleiner de gevolgen van het verschijnsel. Omdat Digitenne hogere frequenties gebruikt, is de kans op dit soort storingen gering.