Niet VPN maar toezichthouder AP beste beschermer: Waarom illegale IPTV-kijkers in Nederland (nog) vrijuit gaan
De Autoriteit Persoonsgegevens speelt daarbij een cruciale rol. Het Europese medialandschap is nog aan het bijkomen van een historische rechterlijke uitspraak. Een Spaanse rechter oordeelde dat exploitanten van een illegaal IPTV-netwerk niet alleen langdurig de gevangenis in mogen maar ook tientallen miljoenen euro aan schadevergoeding moeten betalen aan providers en rechthebbenden. Anti-piraterijorganisaties zoals ACE lieten triomfantelijk weten dat dit de enige juiste manier is om illegaal kijken hard aan te pakken.
Want in Spanje worden niet alleen eigenaren van servers en verkopers van abonnementen hard aangepakt. Ook kijkers worden actief opgespoord. En eenmaal in beeld wacht hen een boete die kan oplopen tot duizenden euro.
Technisch is in Nederland heel veel mogelijk
De vraag rijst of de Spanjaarden betere opsporingsmethoden hebben, of dat zij binnen het politienetwerk technisch scherpere koppen hebben zitten. Dat laatste lijkt onwaarschijnlijk. De Nederlandse politie staat internationaal bekend als ijzersterk op het gebied van cybercriminaliteit, waarbij ook de meest innovatieve en nieuwste technische hoogstandjes worden ingezet.
Er moet dus een andere verklaring zijn waarom de aanpak van illegale IPTV in Spanje, maar ook in landen als Italië en Frankrijk, effectiever is. De Europese privacywetgeving AVG speelt daarbij een belangrijke rol. Hoewel de regels voor alle landen binnen de Europese Unie gelijk zijn, speelt de implementatie binnen het lokale rechtssysteem — en uitzonderingen op basis van gerechtelijke uitspraken — een bepalende rol in hoe fel de strijd tegen illegale IPTV per land wordt gevoerd.
De macht van de rechter
Veel illegale kijkers denken dat het gebruik van een Virtual Private Network (VPN) voldoende is om anoniem naar illegale streams te kijken, en zo dure abonnementen van providers als Ziggo en KPN en streamingdiensten als Netflix, HBO Max en Viaplay te omzeilen. Dit is echter schijnveiligheid. In Nederland is een VPN op dit moment nog zeker afdoende. Maar in landen als Spanje niet meer.
Rechters zijn daarvoor verantwoordelijk. Door meerdere uitspraken zijn VPN-providers als ProtonVPN, ExpressVPN en NordVPN in die landen verplicht om informatie af te geven over het gebruik van beveiligde verbindingen. In Nederland bestaat een dergelijke verplichting voor de opsporing van illegale IPTV nog niet.
Dit komt vooral door toezichthouder Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Deze privacywaakhond is voor de Nederlandse gebruiker van illegale IPTV de meest superieure bescherming, effectiever dan welke VPN ook. Privacy heeft in Nederland een hogere prioriteit dan de opsporing en bestrijding van economische delicten — waaronder illegale IPTV valt. Alleen bij ernstige misdrijven wordt de privacy terzijde geschoven, en daarvoor moet iedere keer afzonderlijke toestemming bij een rechter worden gevraagd.
In landen als Spanje heeft een rechter eenmalig bepaald dat voor een specifiek doel de privacywetgeving opzij mag worden gezet. Die uitspraak geldt vervolgens ook voor alle opvolgende gevallen van gelijke aard — zonder dat telkens opnieuw naar de rechter gestapt hoeft te worden.
Het toverwoord is Deep Packet Inspection
Illegale IPTV kan door een internetprovider technisch heel eenvoudig worden gedetecteerd. Maar vanwege privacy mag dat niet zomaar. Netneutraliteit speelt daarbij een belangrijke rol. Providers kunnen illegale IPTV herkennen via een techniek die Deep Packet Inspection (DPI) heet. Hiermee analyseren providers de structuur van datapakketten. IPTV-verkeer heeft een uniek profiel: een constante, hoge bitrate gedurende meerdere uren en het gebruik van specifieke protocollen zoals UDP of multicast.
Wanneer je een illegale app of website opent, moet je apparaat een domeinnaam vertalen naar een IP-adres via een DNS-server. Providers kunnen zien welke illegale domeinen worden opgevraagd. Dit wordt ook wel DNS-tracking genoemd.
De gereedschapskist voor internetproviders en opsporingsinstanties om illegale IPTV te detecteren zit dus overvol. Maar de Autoriteit Persoonsgegevens heeft er een stevig slot op gezet. Daardoor zijn gebruikers in Nederland tot nu toe gevrijwaard van straf- of civielrechtelijke vervolging. In Nederland zijn FIOD en BREIN wel steeds actiever bij de aanpak van eigenaren van servers die illegale IPTV faciliteren en van verkopers van de benodigde abonnementen.
Meekijken met inhoud
Dat Nederland zeer terughoudend is met DPI, komt ook omdat de techniek méér mogelijk maakt dan alleen het traceren van dataverkeer. DPI maakt het eveneens mogelijk om de inhoud van verstuurde data te analyseren en zelfs in te zien. Daardoor wordt deze techniek in landen als China, Rusland en Iran ingezet om burgers en hun activiteiten te volgen.
Mede daarom is het begrijpelijk dat de Autoriteit Persoonsgegevens de hakken in het zand zet als het gaat om DPI als opsporingsmiddel bij minder ernstige delicten zoals illegale IPTV. Maar de druk neemt toe door het groeiende gebruik van illegale streams. De economische schade wordt alsmaar groter — niet alleen voor providers en streamingdiensten, maar ook voor de overheid en met name de schatkist. Over illegale abonnementen wordt immers geen btw betaald, terwijl legale abonnementen wel met 21 procent worden belast. En als de schatkist op grotere schaal wordt benadeeld, kan iets wat nu hard lijkt al snel een stuk zachter worden.
