Opinie: ESPN maakt gebruik van onwil providers om samen te werken bij voetbaldeal

Ziggo bereikte in mei als eerste een akkoord met Eredivisie Media & Marketing (EMM): per 1 juli gaan alle vier de ESPN-kanalen het basispakket in, voor verplicht 2,50 euro per maand extra, of klanten nu voetbal kijken of niet. Dit bedrag komt bovenop eerdere prijsverhogingen waardoor abonnees nu inmiddels richting 5 euro betalen voor ESPN in het standdardpakket. Tel hierbij ook de vergoeding voor het ‘gratis’ Ziggo Sport Kanal 14 bij en de niet-sportliefhebber betaalt bij Ziggo jaarlijks tientallen euro voor zenders die hen interesseert. Daarnaast komt er een ESPN Premium-abonnement van 9,95 euro die niet alleen nodig is om het voetbal in beter beeld maar ook online en boxless op smart tv’s en mediaspelers via Ziggo GO te kijken.

Begin juli volgde Odido met een meerjarige verlenging; bij Canal Digitaal loopt een bestaand contract gewoon door. DELTA lijkt op weg naar een nieuwe overeenkomst en gaat hiervoor later deze maand de algemene voorwaarden wijzigen. KPN is daarmee de laatste grote provider zonder nieuwe deal, terwijl EMM de fors gestegen rechtenprijs zichtbaar doorberekent.

Het gestrande miljoenenbod

In 2023 vormden Ziggo, KPN, Odido en DELTA een consortium om de eredivisierechten vanaf medio 2025 gezamenlijk te kopen, met een garantie van 180 miljoen euro netto per jaar en prognoses tot boven de 200 miljoen. Toch kozen de achttien clubs unaniem voor EMM, de joint venture waarin Disney 51 procent bezit: circa 750 miljoen euro over vijf jaar plus een tekenbonus van 70 miljoen. Aantoonbaar minder dus. Een opvallende keuze die wellicht te verklaren is door de dubbele pet van de Eredivisie CV die samen met voetbalband KNVB minderheidsaandeelhouders binnen EMM zijn

Het consortium reageerde met "teleurstelling en verbazing" en stapte wegens het gesloten biedingsproces naar de ACM, maar trok het verzoek na een afwijzend voorlopig oordeel begin 2024 alweer in. Dit was de tweede keer dat ACM in het voordeel van EMM oordeelde. Eerder verloor Caway – het huidige DELTA – een procedure over de door FOX nieuw ingevoerde vergoeding structuur voor providers.

Boterde het onderling wel?

Officieel kozen de clubs voor continuïteit, garanties en groot bereik. Maar er zijn geluiden dat het achter de schermen tussen de providers niet altijd boterde, omdat de belangen uiteenliepen. Sportmarketeer Chris Woerts meldde bijvoorbeeld eind 2022 dat Ziggo de rechten aanvankelijk zélf wilde en een belrondje langs de clubs deed. VodafoneZiggo heeft met Ziggo Sport een eigen contentstrategie, KPN was jarenlang hoofdsponsor van de Eredivisie, Odido en DELTA hebben geen sporttraditie. Wie zou gaan uitzenden bleef bovendien onduidelijk en het consortium moest per brief ruis over het gegarandeerde bedrag wegnemen. Goed voorstelbaar dat die verdeeldheid bijdroeg aan het accepteren van een financieel minder bod.

Verdeel en heers

ESPN profiteert structureel van distributiecontracten die niet gelijktijdig aflopen. In 2016 wijzigde FOX de voorwaarden voor aanbieders met een aflopend contract, terwijl Ziggo tot 2020 onder oude afspraken viel; de ACM waarschuwde toen voor een ongelijk speelveld. Tele2 haakte af, KPN en Caiway tekenden morrend, en in 2020 sprak de Ziggo-top zelfs van een 'eredivisiebelasting'. Een woord dat trouwens in 2016 werd geïntroduceerd op Totaal TV. Anno 2026 herhaalt het scenario zich: Ziggo eerst, dan Odido en DELTA , KPN als laatste. Of de grootste provider van Nederland moet de knuppel in het hoenderhok gooien en de aangeboden overeenkomst in de prullenbak gooien. De kans hierop is klein. Het ligt voor de hand dat KPN de route van VodafoneZiggo gaat volgen en bij Youfone net aks hollandsnieuwe van VodafoneZiggo een budgetmerk in de markt zet zonder ESPN in het pakket.

Zolang providers nooit tegelijk aan tafel zitten, hoeft EMM nooit tegen één front op te boksen. Toegegeven: gezamenlijk onderhandelen over doorgifte stuit al snel op het kartelverbod. Maar waar samenwerken wél mocht, bij het rechtenbod, viel het front bij de eerste tegenslag uiteen.

Gelden de voorwaarden uit 2012 nog?

Bij de overname van Eredivisie Live door FOX stelde toezichthouder NMa in 2012 randvoorwaarden: EMM zegde toe de kanalen non-discriminatoir aan álle tv-aanbieders door te geven, de clubs kregen tot 2025 jaarlijks 80 miljoen euro gegarandeerd en eigen samenvattingen op een open net mochten maximaal zes jaar. Maar die afspraken stammen uit de tijd van het twaalfjarige contract dat medio 2025 afliep, en FOX ging via de Disney-overname op in ESPN. De ACM heeft nooit publiekelijk bevestigd dat de voorwaarden zijn vervallen, noch dat ze onverkort voor ESPN gelden. Nu EMM per provider achter gesloten deuren onderhandelt, is discriminatie oncontroleerbaar. Duidelijkheid zou de toezichthouder sieren.

Iedereen betaalt mee

Het afwijkende verdienmodel van ESPN is pure noodzaak. De clubs begonnen in 2008 met Eredivisie Live een eigen zender omdat geen omroep genoeg bood, maar een puur premiummodel bleek voor Nederland te klein. FOX beloofde vanaf 2013 garantiebedragen die opliepen van 60 naar 100 miljoen per seizoen en had bredere geldstromen nodig. Sinds 2016 geldt daarom een verplichte afdracht per abonnee. Toch bleef de winst mager: Disney vulde tekorten met leningen en streepte in 2023 een schuld van 350 miljoen euro weg, onthulde Voetbal International. Providers betaalden volgens het consortium al zo'n 180 miljoen per jaar aan distributievergoedingen; bij Ziggo betalen straks drie miljoen huishoudens verplicht mee. In ieder geval een deel van de betaalde distributievergoeding verhalen providers ook op cordcutters. Mensen die dus alleen internet en geen tv-pakket kopen.

Dure rechten, dure productie

Naast de rechten drukken de productiekosten zwaar. ESPN registreert per seizoen ruim achthonderd wedstrijden live, plus dagelijkse studioprogramma's met presentatoren als Jan Joost van Gangelen en Fresia Cousiño Arias en analisten als Kenneth Perez, Kees Kwakman en Hans Kraay junior. Exacte bedragen maakt EMM niet openbaar, maar uit de rekensom van het consortium bleek dat organisatie, presentatoren, cameramensen, marketing en distributie samen tientallen miljoenen per seizoen kosten. Die vaste lasten verklaren waarom EMM zo hecht aan brede, verplichte distributie.

Conclusie

De machtsbalans is scheef: EMM bezit een monopolie op de liverechten, onderhandelt per provider op verschillende momenten en weet dat niemand ESPN kan laten vallen. Richting de rechtenperiode vanaf 2030 is er één remedie: een openbare, transparante tender én duidelijkheid van de ACM. Anders betaalt de kijker opnieuw de hoofdprijs voor een wedstrijd die buiten het veld allang beslist is.