Van lokale omroep naar streekomroep: radio meer naar de achtergrond
De lokale omroep ontstond niet – zoals velen wellicht denken - als antwoord op radiopiraten. De grote radiopiraten als Keizerstad, Delta 90, Counterpoint, Radio Centraal en Radio Stad Den Haag werden wel met behulp van een wetsartikel dat bedoeld is voor terrorismebestrijding met verwijzing naar mogelijkheid tot transitie tot lokale omroep eind jaren 80 het zwijgen definitief opgelegd. Maar in december 1971 werd bij de opening van het kabelnet in Melick-Herkenbosch lokale televisie gemaakt. In 1976 volgde in Amsterdam het radio-experiment STAD. De illegale FM-zenders van de jaren 80 leverden wel makers, kennis en luisteraars voor lokale radio. Eind 1995 waren bijna 376 lokale omroepen actief.
Van vereniging OLON naar stichting NLPO
OLON werd in 1981 opgericht als vereniging waarvan lokale omroepen lid waren en invloed uitoefenden. In 2015 richtte OLON de Stichting NLPO op om professionalisering en schaalvergroting te stimuleren. Eind 2020 werd OLON opgeheven. Invloed van omroepen loopt sindsdien onder meer via het College van Omroepen waardoor de structuur anders is dan bij de vroegere vereniging.
Streekvorming kwam uit de sector zelf
De beweging richting streekomroepen kwam mede vanuit de sector zelf. Lokale omroepen kozen voor meer samenwerking en schaalvergroting. Uit de onafhankelijke KWINK-evaluatie van 2021 bleek echter dat de NLPO in de beginfase sterk op fusies stuurde. Structurele financiering bleef het grootste knelpunt.
De NLPO verdeelt het geld niet zelf
Vanaf 2028 is circa 31 miljoen euro per jaar voorzien voor lokale publieke omroepen. Eh hierdoor groeit de streekomroep uit naar een financiële basis die met aanvullende subsidies van meerdere gemeenten en instanties kan oplopen tot boven een miljoen euro per jaar. Meestal aangestuurd door goed betaalde bestuurders en professionals die het werk op de werkvloer laten uitvoeren door nauwelijks of niet betaalde vrijwilligers. Het Commissariaat voor de Media (CvdM) verzorgt de bekostiging en verantwoording. De NLPO krijgt volgens het wetsvoorstel een concessie van tien jaar en adviseert over aanwijzingen. Ook binnen de NLPO worden bestuurders en medewerkers financieel goed voor hun diensten beloond. Een wetsvoorstel voor een meer solide financiële basis werd op 2 juli door de Tweede Kamer aangenomen maar moet nog door de Eerste Kamer worden goedgekeurd.
Radio schuift op binnen de kerntaak
Sinds 2009 behoort internet tot de wettelijke hoofdtaak. Sommige omroepen legden meer nadruk op online en beeld. Steenbergen stopte eind 2021 met FM en RTV Amstelveen stopte met radio. RTV Dordrecht bouwde juist televisie af. Bij streekvorming speelt hetzelfde. Een website kan per gemeente worden ingericht maar één radiokanaal kan tegelijkertijd slechts één programma uitzenden. Fusies kunnen daardoor tot minder lokale radiostations leiden.
Wat betekent dit voor lokale DAB+?
Voorlopig blijft DAB+ betaalbaar. Binnen de collectieve NLPO-constructie betalen publieke omroepen 60 euro per maand per programmakanaal en allotment. Deze goedkope prijs komt niet alleen door een eenmalige subsidie van de overheid tot stand. Commerciele zenders die op hetzelfde allotment uitzenden betalen meer dan vier keer zoveel per maand voor dezelfde ruimte in de ether. NLPO speelt hierbij een opvallende rol. Commerciële partijen betalen niet rechtstreeks aan de zenderexploitant maar aan NLPO. Deze betaalt op zijn beurt de zenderexploitant. En fungeert hierdoor feitelijk als tussenexploitant. Critici van vooral commerciële kant spreken van een dubieuze dubbelrol.
Bij de stelselwijziging in 2028 wordt voor publieke streekomroepen ongeveer 150 euro voor de DAB+ ruimte verwacht. De subsidie loopt tot september 2030. Minder deelnemende stations kunnen daarna invloed krijgen op de kosten. Maar of prijs voor DAB+ ruimte voor commerciële zenders binnen het allotment vanaf 2028 evenredig wordt verhoogd dat is niet duidelijk. In ieder geval lijkt vanaf 1 september 2030 – ook het einde van de huidige uitzendvergunningen – lokale DAB+ een financieel ongezond plaatje te worden.
Kans voor de piraten?
Ruimte is er volop. Per allotment zijn achttien vergunningen beschikbaar en bij de commerciële verdeling ontstond in geen van de 57 gebieden schaarste. Radiomakers die legaal willen uitzenden, kunnen als commerciële omroep een vergunning aanvragen. Binnen de collectieve NLPO-constructie kost distributie 245 euro per maand per kanaal en allotment. En als de overheid het wilt, ligt er ook voor externe partijen zoals radiopiraten ruimte open op FM. Door de vorming van streekomroepen komen meerdere FM-frequenties die nu nog door zelfstandige lokale omroepem worden gebruikt vrij. Om de huidige radiopiraten die met vele Kilowatt uitzenden animo hebben om het grote bereik met hoog vermogen zenders in te ruilen voor een legale status maar met laag vermogen zenders met een beperkter lokaal bereik dat is overigens de vraag. De kans hierop is klein.
