Eredivisie verkocht voetbal alleen uit eigen belang en deed al eerder wat FIFA nu wil doen
FIFA wil een deel van het WK aan investeerders verkopen en oogst een storm van kritiek. In Nederland gebeurde vrijwel hetzelfde al veertien jaar geleden en de rekening ligt inmiddels bij iedere tv-abonnee.
FIFA zet het WK in de etalage
De FIFA wil de commerciële rechten van komende WK's bundelen in een nieuwe dochteronderneming, FIFA Forward Enterprise, en daarvan maximaal twintig procent verkopen aan private investeerders. Dat moet vele miljarden euro opleveren, waarmee de uitkering aan de 211 lidbonden ruimschoots kan verdubbelen. De UEFA spreekt schande; voorzitter Gianni Infantino noemt het plan "een aanbod, geen verplichting". In De Telegraaf klonk een ander geluid: sportmarketeer Chris Woerts toonde begrip. Natuurlijk is voetbal wél te koop, stelde hij. Hij heeft gelijk. En nergens is dat beter bewezen dan in Nederland.
Van eigen zender naar Amerikaans eigendom
In maart 2008 besloten de achttien eredivisieclubs unaniem hun live-rechten zelf te exploiteren, omdat geen enkele landelijke aanbieder bood wat zij wilden hebben. Samen met producent Endemol startte Eredivisie Live. Het experiment kostte handenvol geld. In 2012 kwam de redding uit Amerika: FOX nam 51 procent van Eredivisie Media & Marketing (EMM), sloot een twaalfjarig contract met een waarde van rond een miljard euro en nam de schuld van ruim zestig miljoen euro over. Eredivisie Live werd FOX Sports; na de overname van 21st Century Fox door Disney in 2019 werd dat op 1 januari 2021 ESPN. Het Disney-sportmerk omdat na de overname Disney het 51 procent belang van EMM in bezit kreeg.
De rol van Eredivisie Media & Marketing
EMM is nog altijd de spil in de constructie. Disney bezit 51 procent, de Eredivisie CV 44,1 procent en de KNVB 4,9 procent. EMM verkoopt de ESPN-pakketten aan de providers en int daarnaast de opbrengsten van samenvattingen, buitenlandrechten en sponsoring. De clubs kregen daarbij een gegarandeerde uitkering, ongeacht wat de zender werkelijk verdiende.
Schuld van 350 miljoen euro weggestreept
Die garantie bleek jarenlang niet gedekt. Kwam EMM tekort, dan vulde Disney het gat met een lening. Zo groeide binnen EMM een schuld aan Disney van 350 miljoen euro. Een schuld die voor meer dan 44 procent op het bordje van Eredivisie CV lag. Bij de verlenging tot 2030 werd die schuld kwijtgescholden; ECV-directeur Jan de Jong noemde dat destijds een belangrijke voorwaarde. Anders gezegd: de clubs consumeerden jarenlang tv-geld dat nog niet was verdiend en leefden zo boven hun stand op basis van verwachte inkomsten. Komend seizoen verdelen zij 117,5 miljoen euro, met PSV (bijna 15 miljoen), Feyenoord (ruim 13 miljoen) en Ajax (11,7 miljoen) bovenaan.
De dubbele rol van de KNVB
Opvallend is de positie van de KNVB. Bondsvoorzitter Frank Paauw noemde het FIFA-plan een grens die "bereikt en overschreden" is en stelde na het UEFA-besluit dat de bonden "voor de ziel van het voetbal" gaan staan. Je kunt niet alles in de uitverkoop doen, waarschuwde hij, en alle elementen van good governance zouden met voeten zijn getreden.
Diezelfde KNVB is sinds het seizoen 2010/11 partner in EMM, houdt daar 4,9 procent en zette in 2024 zijn handtekening onder een verlenging tot 2030. Daarin behoudt een Amerikaanse beursgenoteerde onderneming de meerderheid en dus de zeggenschap over de exploitatie van vrijwel alle Nederlandse voetbalrechten, inclusief de KNVB Beker.
Schijnheilig is een groot woord: er is verschil tussen het verkopen van uitzendrechten en het verkopen van aandelen in een toernooi mét bestuurlijke invloed. Maar de morele streep die Paauw trekt, ligt precies achter de plek waar de KNVB zelf al jaren staat.
De rekening ligt bij álle kijkers
Aflopende distributiecontracten dwongen de providers dit voorjaar terug naar de onderhandelingstafel. Een consortium van Ziggo, KPN, Odido en DELTA was eerder bereid 180 tot 200 miljoen euro per seizoen te betalen; EMM behield de rechten voor een fractie minder. Die hogere inkoopprijs komt nu terug in de abonnementen. Ziggo zette per 1 juli alle ESPN-zenders in het standaardpakket voor 2,50 euro extra per maand, bovenop een inflatiecorrectie van 3,3 procent. DELTA volgt in september met exact hetzelfde bedrag. Wie nooit naar voetbal kijkt, betaalt gewoon mee. De Consumentenbond onderzoekt of dat juridisch houdbaar is, terwijl de markt krimpt: eind 2025 telde Nederland nog 6,4 miljoen tv-abonnees, ruim 200.000 minder dan een jaar eerder.
Deed de Eredivisie het eerder dan Infantino?
Ja. Waar Infantino nu maximaal twintig procent van de WK-rechten in de etalage zet, verkocht de Eredivisie in 2012 de meerderheid van haar eigen mediabedrijf aan een Amerikaanse investeerder. Dit inclusief zeggenschap, inclusief schuldsanering en voor twaalf jaar. Het principe was identiek: voetbal werd verkocht uit eigen belang. Het verschil met 2012 is vooral dat de rekening niet langer alleen bij de voetballiefhebber ligt, maar bij iedereen met een tv-abonnement.
